Aan het roer dien avond stond het hart
en scheepte maan en bossen bij zich in
en zeilend over spiegeling
van al wat het geleden had
voer het met wind en schemering
om boeg en tuig voorbij de laatste stad.
Gerrit Achterberg
Uit: Verzamelde gedichten. Uitgeverij Querido, Amsterdam1962
Over de dichter: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gerrit_Achterberg
De mol
Aarde die ’k adem in den zwaren nacht,
voor honger aarde en aarde voor den dorst;
mijn zachte en warm met bloed gevulde borst,
mijn longen voor de lucht, met aard bevracht.
Oogen waarin het zonlicht vloeide lijk
de gouden gloed in Danaë’s schoot, herboren
als gouden zoon uit de oogen om te gloren
met glans en wederglans, ontaard in slijk.
Aarde getorst door mij, gewicht van grond
met vingers doorgegraven tot een gang
en achter deze gang een andre gang zoo lang
dat hij in andren grond, in grond uitmondt.
Gedolven in een graf, sprakeloos en vaal,
gevoed met wortelen en worm en zaad,
terwijl de blauw-en-groene pauw bestaat,
het paard, ’t hert met gewei, de nachtegaal.
Christine D’haen, Miroirs. Gedichten vanaf 1946. Uitgeverij Querido, Amsterdam 2002
Danaë (Gr.), strofe 2: koningsdochter die in haar gevangenis door Zeus werd bevrucht in de gedaante van een gouden regen.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Christine_D'haen
Notitie bij een Friese kerkmuur
Toen in de Eifel vulkanen uitdoofden,
hun kraters zich vulden met water,
tot tufsteen de lava verhardde,
Batavieren ons land binnenkwamen,
voor handel bevaarbaar de grote rivieren,
hier aan de kust in hutten gewoond werd
van vlechtwerk en leem, een godshuis
voor eeuwig echter gemetseld
om uitzicht op hemel wou zijn en
zeewind en regen geduldig de bouwsteen
uitsleten, blootlegden splinters
basalt, kwartsiet, van het slijkgras
de holten – toen
vond er plek voor haar nest die
muurbij, wier goudzwart schildje,
kijk, ze vliegt op,
in het zonlicht
nu vonkt.
C.O. Jellema
Uit: Verzameld werk. Gedichten. Uitgeverij Querido, Amsterdam 2005
Over de dichter: https://nl.wikipedia.org/wiki/C.O._Jellema
En moeder vroeg wat ‘k in de wolken zag.
En ik riep: Scandinavië, en: eenden,
Daar gaat een dame, schapen met een herder –
De wond’ren werden woorden en dreven verder,
Maar ik zag dat moeder met een glimlach weende.
Toen kwam de tijd dat ‘k niet naar boven keek,
Ofschoon de hemel vol van wolken hing,
Ik greep niet naar de vlucht van ’t vreemde ding
Dat met zijn schaduw langs mijn leven streek.
– Nu ligt mijn jongen naast mij in de heide
En wijst mij wat hij in de wolken ziet,
Nu schrei ik zelf, en zie in ’t verschiet
De verre wolken waarom moeder schreide –
Martinus Nijhoff
Uit: Martinus Nijhoff, Verzamelde gedichten. Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam 1976
Over de dichter: https://nl.wikipedia.org/wiki/Martinus_Nijhoff
Baders hartewens
Dwars door de tuinen
Van roos en ranken
Zich ’t pad te banen,
Dan door de lanen
Van zand en dennen
Vluchtig te rennen
Tot waar de kruinen
Van hoge duinen
In ’t blauwe blanken,
En zo te naadren
Met zwellende aadren
In laatste loop
De harde golven,
En, overdolven,
Hun koele doop.
Albert Verwey
Uit:: Hans Warren en Mario Molegraaf, Spiegel van de moderne Nederlandse en Vlaamse dichtkunst. Uitgeverij Balans, Amsterdam 2005
Albert Verwey: https://nl.wikipedia.org/wiki/Albert_Verwey
Afb.: Portret van Albert Verwey, 1885, door Jan Veth: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Veth
Zwijgplicht
Zit het beest, een dwingeland,
hen in het bloed? Pijnlijk
lopen, vliezen op de voet.
Tegenwind. De mond gepropt
met stekels uit de zuiderkant
van de bitterplant. Gebit snoerdicht
op slot gekrast: geen kaken te breken;
geen woordgeheimen prijs te geven.
Uit: Gwy Mandelinck, Lotgenoten. De Arbeiderspers, Amsterdam 2014
Gwy Mandelinck (1937-2024): https://nl.wikipedia.org/wiki/Gwij_Mandelinck
De schaduw die je werpt…
…die niet in je schaduw ligt
dan voor een deel
In de avond, niet je bereik vergroot:
je bevreemding wekt, geen karikatuur is
maar een massagraf
Voor jou alleen, een onderwereld
waaruit je opklapt als een foto
op hout uitgezaagd, een silhouetschijf
op de schietbaan, en
In terugvalt tenzij je uittreedt, op
het Westen aan gaat met het licht
gelijk op, of anders, in de vooropzetting
je schreeuw, de helse vlam die
je mond verlaat als je
Draait om je as, zijn schaduw
verjagende uitwerking te doen hebben,
opgaat in je koudste licht…
Verlamt je, tot je ontzetting
Uit: Kees Ouwens, Alle gedichten tot dusver. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 2002
Kees Ouwens (1944-2004): https://nl.wikipedia.org/wiki/Kees_Ouwens
De geur
De herinnering van geluiden,
van geuren, van bezinning
op het betoverde bestel en
het bestaan van rode bloemen.
De geur van mos,
van denkende moerassen.
Allicht de kleuren van het geschut,
naar hartelust de geur en
geuren van het verlaten plein.
De klaagzang van de takken
omarmd door de gebeurtenis,
die zelfs een geur verspreidt.
Uit: Armando, Stemmen. Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam 2013
Over Armando (1929-2018): https://nl.wikipedia.org/wiki/Armando
Allegro ma non troppo
De baby slaapt
en zijn vader slaapt,
de witte kater wulps
tegen hem aangevleid
op de divan.
Het huis is vol suizend geluid
het licht komt gesluierd
de kamers binnen
en in de keuken
komt de waterketel
ruisend klaar op de gloeiende plaat.
Voorzichtig schenk ik koffie op
niet overhaast
en niet te traag
maar in het juiste tempo.
Uit: Patricia Lasoen, Een zachte, wrede, okerbruine dood. Uitgeverij Manteau, Brussel 1975
Over Patricia Lasoen (1948-2023):
Leve de weemoedige leegte
Na de omhelzing: de gaping, een lekgat
waarin de tederte tegen de vlakte
ondergeregend naar adem happend raad
zoekt in de natte kleuren van werkelijkheid
die doorweekt diepgrondiger glanst. Pas
in de benauwenis licht het schone op.
Doorleefde woorden. Bakermatten.
Wakker blijven voor het buitengewone.
De grondeloze versnaperingen wenken.
Aanhalen, dorstig leven op de aardkorst,
tussen de kokende vuurhaard van binnen
en de dodelijke koude daarbuiten.
Kun je bij de frambozenstruikjes?
Mag ik je nog wat eau-de-vie aanreiken?
Uit: Mark van Tongele (1956-2023), Roeivlucht. Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam-Antwerpen 2021
Mark van Tongele: https://nl.wikipedia.org/wiki/Mark_van_Tongele
De kring
Mijn ezel op de dorsvloer draait zijn ronden –
oogkleppen op zijn kop – van vroeg tot laat.
Loom zit ik in de cirkel, zie zijn hoeven gaan
over de bundels korenaren. Hoe moest ik zonder
de ezel leven, kaf van het koren scheiden, wijn
bij hand, liedjes zingen, terwijl hij draaft
en draaft? Maar ’s avonds als hij slaapt, kijk
ik wakend rond in de spiegel, daar zal ik zien
hoe ik zelf lastdier werd, gevangen in de dwang
van eendere cirkelgang. Hij balkt, ik zing. Lied
en stem weren zich in keer en tegenkeer. Toon en
tegentoon gaan rond in deze omloop van de kring.
Om mij en mijn ezel sluit zich de ring. Zó komen,
vlegels van de dorsvloer, wij elkaar weer tegen.
Zegen het einde, prijs het onvermijdelijke begin.
Uit: Hans Berghuis (1924-1994), Etruskische gezangen.
Uitgeverij Querido, Amsterdam 1989
Over Hans Berghuis:
https://www.dbnl.org/tekst/bork001schr01_01/bork001schr01_01_0069.php
Envoi
Als ze het maar zien zou, zien wou –
Wat is er nog te kort, vroeg God zich af, die zesde dag.
Het was allemaal te hard, Adam, het had te snel
moeten gaan. Er moest minder fel geheugen bij. En glimlach.
Of was dat hetzelfde ? En waarvan maak je dat ?
Niet van lichtzinnigheid, maar van alles weten
en het heel erg vinden, en daar rustig van zijn.
En God vond mededogen
uit. En vervolgens twee armen om het in te doen,
wat al niet, klaarkomen, huilen, onbenullig, overbodig
zijn. Toen rustte Hij en dacht: wat heb ik nou nog nodig ?
En toen schiep Hij twee ogen. –
Opdat ze hem zou zien terwijl hij stierf.
Opdat hij eindelijk zou mogen.
Uit: Herman De Coninck, De hectaren van het geheugen, Uitgeverij Manteau, Brussel 1985
Herman De Coninck (1944-1997):
https://nl.wikipedia.org/wiki/Herman_de_Coninck
Hans Tentije overleed op donderdag 26 oktober 2023
Eilandspolder
Die oktobermiddag, toen ik de tuin inliep zag ik
een zestal blauwe reigers overkomen, hoger dan een enkeling
zich doorgaans wagen zou, donker afstekend
tegen de versluierde hemel – saamhorig solitairen
vier van hen vlak bij elkaar, in een vrij ordeloze
formatie, de andere twee, maar niet veraf, aan weerszijden
en eentje riep er, schor, als om de rest aan te sporen
langs het voormalige Doopsgezind Weeshuis vlogen ze
– waar de wijzer van de buitenbarometer haast altijd,
tussen STORM en SCHOON, op VERANDERLIJK staat –
naar Fort Spijkerboor, het Jisperveld wellicht
had ik er een teken in moeten zien, soms, in het wat stuntelige
en gekrenkte van hun vleugelslag en was die kreet
niet ook voor mij bestemd, van een verlangen reppend
dat pas met het sterven wordt geblust?
Ik bleef achter met mijn heimwee, het ontoegeeflijke, het mij
zo vreemde nabije, het duivengeritsel in de bladeren –
er is maar weinig waar je je op kunt verlaten.
Uit: Hans Tentije, Als het ware. Uitgeverij De Harmonie, Amsterdam 2010
Over Hans Tentije: https://nl.wikipedia.org/wiki/Hans_Tentije
.jpeg)
zelfs als hij zich voor zijn kinderen vermomt
hoort hij hun beenetende bekken
het vlees wegrukken dat rest van zijn lachwekkende valleien
alleen als beneveling opkomt uit de diepte des avonds
en zijn struisvogelzonen weeklagend hun kop in het zand verstoppen
trekt hij oudere registers open
bast hij boosaardig en slapeloos
van gedwongen onthouding
naar de blote kikvorskwakende maan
die hem onder reusachtig gegrinnik van aardgeesten en eliksers
tenslotte haar aars toedraait waarop hij als de bliksem
zijn dorre winderig geworden voetstappen in de struiken wegbergt.
Uit: Jacques Hamelink (1939-2021), Oudere gronden
Uitgeverij Polak & Van Gennep, Amsterdam 1969
Meer over hem: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jacques_Hamelink
Thalassa
Als ik afscheid neem
van de zee en me telkens
weer omdraai en denk: nu
nu zie ik haar voor het laatst
hoe ze daar ligt en beweegt
stil of golvend tegen het zand
de kleur van de lucht
de geur van de wind
en als ik even verderop loop
is ze weg, voorgoed verdwenen
niet op te roepen, onkenbaar
verscholen achter de duinrand.
Uit: Remco Ekkers, Het gras vergeten.
Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam, 1991
Over Remco Ekkers (1941-2021):
https://nl.wikipedia.org/wiki/Remco_Ekkers
Een verteller
Hij zei dat zij zei dat hij zei -
En toen, en toen, en toen?
Het was in de tijd dat de padden dansten.
Het was in het Jaar Zoveel.
Met meer voeten in de aarde
dan je dromen kan
verenigt de verteller nonnen en stieren,
hermelijn en geweren,
karren en kentauren,
en wekt bliksem in de melk. En zet
een weerhaak in het vel
van wie alleen vermoeden wil.
Uit: Hugo Claus, Gedichten 1969-1978. Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam 1979
Hugo Claus (1929-2008): https://nl.wikipedia.org/wiki/Hugo_Claus
vinho verde
zet dit, mijn wijnglas water, voor het raam
en laat het staan, laat het water staan
tot u er niet langer door kunt zien, daardoor
echter, in de welving van het glas
om het water, wel het herfstlicht zilveren ziet
laat het nog een wijle staan, nee, afblijven, laat het staan
tot u door het opgehelderd water opnieuw het glas
niet ziet en door het water door de ruit
kan kijken. kijk. kijk goed. vergeet het grijze vlies,
bezinksel is er niet, en zet dit wijnglas
aan uw lippen: drink het uit, geniet
Uit: Hans Groenewegen, lichaamswater. Uitgeverij Wereldbibliotheek, Amsterdam 2022
Ook opgenomen in De honderd beste gedichten van 2002.
Singel Uitgevers, Amsterdam 2003
Over Hans Groenewegen (1956-2013):
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hans_Groenewegen
Geheugen
Geheugen zwijg. Sla mij de pen uit de hand.
Herstel de schade die je berokkende aan
landwegen, boomgaarden en dorpsstraten.
Ontneem de haan de septemberochtenden,
de lakens het parfum van Yves Saint Laurent.
Blijf weg uit de pianosonates die eens de buren
wakker maakten. Leg je niet achteloos neer
op mijn tong telkens als ik wat honing oplik.
Zit niet op mijn zadel wanneer ik de fiets
de heuvel opduw. Gehoorzaam niet langer
aan de tirannie van de leegte en verdwijn
in het witte zomerpak waarin Nabokovs vader
voorbij de ramen zweefde.
Eddy van Vliet (1942-2002). Uit: De toekomstige dief, uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam 1991
Over Eddy van Vliet: https://nl.wikipedia.org/wiki/Eddy_van_Vliet
Galway
We roken de rook in de kroegen, staarden
Naar de turfvuren, alsof alles zou blijven
Duren, er niets veranderd was. Woorden
Niet gezegd, verzwegen. In duinen, op
Stranden achtergelaten. Misschien, zei je
Zijn er reizen om alleen te gaan, leefden we
Zonder tijd of bestaan. Maar waar ook
De wegen waren, altijd meerden er schepen
En zocht ik in de havens naar je gezicht
Want horizon is slechts een verte in altijd
Ander licht. Het dorst in je stem, zei je
Kom hier en zet je lippen aan glas of gedicht.
Uit: Hans van de Waarsenburg (1943-2015), Een rijbroek uit Canada.
Een keuze uit de gedichten van 1965 tot 2015. Wereldbibliotheek, Amsterdam 2016
Over Hans van de Waarsenburg:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hans_van_de_Waarsenburg
Voor Anne Frank
in die kleine catacombe
hoog op zolder aan de gracht
met nog net dat ene raam
waarin je de ster nog zag
die je al in je droeg daar heb je
in een schriftje binnen
verwachting en angst
je onsterfelijkheid vast
opgeschreven een licht
waarvoor geen lampenkap
meer nodig was
het stond al vast
Uit: Bert Schierbeek (1918-1996), De gedichten. Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam 2004
Over Bert Schierbeek: https://nl.wikipedia.org/wiki/Bert_Schierbeek
