Stefan George, 'Ik ben de Ene'

 

 

Ik ben de Ene 

Ik ben de Ene en de Tweede,
Ik ben de zaaier ben de schoot
Ik ben de degen en de schede
Ik ben het offer ben de stoot
Ik ben het zicht en ben de ziener


Ik ben de boog en ben de bout


Ik ben het altaar en de dienaar
Ik ben het vuur en ben het hout


Ik ben de rijke ben de schrale
Ik ben het teken ben de zin
Ik ben de schaduw ben het stralen
Ik ben een eind en een begin.

Ik ben een eind en een begin.


Stefan George, 'Der Stern des Bundes' (1913)
Opgenomen in De meesters. Wereldpoëzie van twintig eeuwen.
Vertaald uit het Duits door Paul Claes. PoëzieCentrum, Gent 2008

Stefan George: https://nl.wikipedia.org/wiki/Stefan_George

Paul Claes: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Claes

De eerste alinea

 

 

“Half karkas. Bedwelmer. Slachtlijn. Spoelplaats. Die woorden komen in zijn hoofd op en beuken op hem in. Ze maken hem kapot. Maar het zijn niet alleen woorden.Het is het bloed, de zware geur, de routine, de gedachteloosheid. ’s Nachts overvallen ze hem, als hij er niet op verdacht is. Badend in het zweet wordt hij wakker omdat hij weet dat hem weer een dag mensen slachten te wachten staat.”

Uit: Agustina Bazterrica, Schitterend lichaam. Uit het Spaans vertaald door Heleen Oomen. Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam 2020

Agustina Bazterrica: https://en.wikipedia.org/wiki/Agustina_Bazterrica

Heleen Oomen: https://www.cela-europe.com/participants/heleen-oomen/

Gedicht 'Meet de banen stof'

 

Meet de banen stof, rol op een dag vol zonnegloed
de doeken uit, laat ze klaterend afdalen langs hoge 
gevels en wanden, neerstrijken met de gratie 
van een vogel. Wat eerst niet bestond, drukt zich

nu in alle rijkdom uit – het verborgene zichtbaar
gemaakt, als een jonge, strakke huid met onze ogen 
aan te raken, te strelen zolang het licht blijft vallen  

in wijd uitdijende kringen, spiegelend om zichzelf heen.

 frb

 

Uit: Achter het verdwijnpunt. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 2015

Gedicht uit de reeks ‘In de achtertuin van Christo’.
Over Christo: https://nl.wikipedia.org/wiki/Christo

Afb.: Christo, Rijksdaggebouw Berlijn 1995

Aldus de schrijver

 

 

“Alain liep heen en weer en rookte nog een sigaret. Zij stak er ook een op. Alain keek haar aan zonder haar echt te zien. Naar oude gewoonte doorzochten zijn ogen de hotelkamer naar een grotesk en ongetwijfeld pijnlijk detail. Maar de kamer van dit rendez-vous-hotel, waar passanten elkaar onophoudelijk aflosten, was nog onpersoonlijker dan een urinoir, er was zelfs geen graffiti. Alleen maar vlekken, op de muren, de vloerkleden en het meubilair. Op de lakens waren vaag nog meer vlekken te onderscheiden, maar die waren verbleekt door de chemie van het wassen.
‘Kun je niets vinden?’
‘Nee.’”

Uit: Pierre Drieu La Rochelle, Dwaallicht. Vertaald uit het Frans door Marijke Arijs. Uitgeverij Vleugels, Bleiswijk 2024 

Pierre Drieu La Rochelle: https://nl.wikipedia.org/wiki/Pierre_Drieu_la_Rochelle

Marijke Arijs: https://nl.wikipedia.org/wiki/Marijke_Arijs

Overleden Nederlandstalige dichters. Gerrit Kouwenaar (1923-2014)

 

 

in een lade

Dit moet zo aflijvig het vlees prijzen
dat zelfs de ijskast het opgeeft

dit moet zo inwendig dat het witgoed
zich leegbloedt, het uitkrijt

dit moet de letters zo grondig besmetten
dat zij in de wonde ontwaken

soms vindt men nog in een lade
een litteken, schrik van een inktvlek

het was, zoals sneeuw is of as
maar het brandde, het smelt niet –


Gerrit Kouwenaar

Uit: Vallende stilte. Een keuze uit eigen werk. Uitgeverij Querido, Amsterdam 2008

Over de dichter: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gerrit_Kouwenaar

De eerste alinea

 

 

“Op de laatste woorden van de zuster die het avondgebed had voorgelezen, antwoordde het lusteloze koor van meiden: ‘Amen.’ Toen viel er een stilte, doordrongen van ongeduld; sommige meiden staarden als betoverd naar de brandende kaarsen op het altaar, andere keken om naar achter in de kapel, wachtend tot ze met een gebaar van de moeder-overste in vrijheid zouden worden gesteld. Ze praatten niet eens met elkaar, zozeer popelden ze om weg te kunnen. Even later vertrokken ze twee aan twee, in een keurige, compacte rij; ze liepen door de grote vestibule, waar het laatste zonlicht nog bleef hangen op het matglazen raam van de voordeur.”

Uit: Alba de Céspedes, Niemand kan terug. Vertaald uit het Spaans door Manon Smits. Meridiaan Uitgevers, Amsterdam 2025

Alba de Céspedes: https://nl.wikipedia.org/wiki/Alba_de_Céspedes

Manon Smits: http://www.manonsmits.info/manon-smits-2/

Paul Verlaine, 'Herfstlied'

 

 

Herfstlied

De lange snikken
Van de violen
Van de herfst
Verwonden mijn hart
In lome monotonie.

Benauwd 
En doodsbleek, als
De klokken luiden
Herinner Ik  me
Dagen van weleer
En ik ween

En ik ga weg
Waar kwade wind
Me heenvoert
Van hier naar daar
Net zoals
Een dood blad


Paul Verlaine

Uit: Jules Grandnagage, 36 vertaalde gedichten uit de wereldliteratuur. Brave New Books, Amsterdam 2021

Paul Verlaine: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Verlaine

Jules Grandnagage: https://nl.wikipedia.org/wiki/Julien_Georges_Grandgagnage

***
Afb.: portret van Paul Verlaine, geschilderd door Gustave Courbet: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gustave_Courbet

Aldus de schrijver

 

 

“Er was doorgaans iets rommeligs aan zijn verschijning – een knoop die niet dichtzat of één wang die gladder geschoren was dan de andere. Zijn vrouw verweet hem dat hij wanordelijk was, ze beweerde dat in zijn verschijning gewoon de rommeligheid van zijn innerlijke toestand tot uitdrukking kwam, maar hij was ervan overtuigd dat zijn vrouw niets van zijn innerlijke toestand afwist, dat hij ordelijk was in zaken en situaties die van belang waren. Hij was een trouwe echtgenoot, bedronk zich nooit, rookte niet, at met mate, en net als zijn vader beschouwde hij ijver als de grootste deugd.”

Uit: Ivan Klíma, Rechter tussen twee vuren. Vertaald uit het Tsjechisch door Irma Pieper. Uitgeverij Wereldbibliotheek, Amsterdam 2024

Ivan Klíma: https://nl.wikipedia.org/wiki/Ivan_Klíma

Irma Pieper: https://www.slavischeliteratuur.nl/tslarchief/tsl78/78l.html

Gedicht 'Naspel'

 

 

Naspel

Als maandag een dinsdag blijkt en zondag
een maandag, een uur later een luchtballon onhandig
een noodlanding maakt, terwijl het vee amechtig

doorgraast, de stilte nauwelijks aangetast, en de dagen,
het zijn er vele, steeds van plaats verschuiven,
omdat geen ruimte genoeg, aan alles een gebrek.

Er komt een nieuwe aanvoer van licht, wordt gezegd.
De bomen anders beschenen, de oevers robuuster
dan ooit onder ieders blik. In de buurtschap

aan de overkant wordt gedanst, het plezier groeit aan,
bomen zwaaien lustig terug – geen enkele weet van.

 frb

Uit: Te midden van alles. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 2024

 

Aldus de schrijver

 

“Khalifa was niet de enige leerling van de privéleraar. Ze waren in totaal met zijn vieren, allemaal jongens van Indiase komaf. Ze woonden bij hun leraar en sliepen op de begane grond in de ruimte onder de trap, waar ze ook hun maaltijden nuttigden. Ze mochten nooit boven komen. Het leslokaal was een kamertje met matten op de grond en een betralied raam, dat zo hoog zat dat ze niet naar buiten konden kijken, maar ze roken wel de open goot die achter het huis liep. De leraar behandelde het lokaaltje als een heiligdom dat ze elke ochtend voor de les moesten vegen en afstoffen. Als de les klaar was werd het lokaal afgesloten. Ze hadden ’s ochtends vroeg les en dan nog eens achter in de middag voordat het te donker werd. Na de lunch deed de leraar eerst een middagslaapje, ’s avonds gaf hij geen les om kaarsen te sparen. In hun vrije uren deden de jongens betaalde klusjes op de markt of op het strand of ze zwierven door de stad. Khalifa vermoedde niet met hoeveel weemoed hij later in zijn leven op deze tijd zou terugkijken.”

Uit: Abdulrazak Gurnah, Hiernamaals. Vertaald uit het Engels door Lucie Schaap. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 2023

Abdulrazak Gurnah: https://nl.wikipedia.org/wiki/Abdulrazak_Gurnah
Lucie Schaap: https://ilfu.com/profile/lucie-schaap

Overleden Nederlandstalige dichters. Gerrit Achterberg (1905-1962)

 

 

Aan het roer dien avond stond het hart
en scheepte maan en bossen bij zich in
en zeilend over spiegeling
van al wat het geleden had
voer het met wind en schemering
om boeg en tuig voorbij de laatste stad.

 

Gerrit Achterberg

 

Uit: Verzamelde gedichten. Uitgeverij Querido, Amsterdam1962

Over de dichter: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gerrit_Achterberg

Aldus de schrijver

 

“Al in de tweede of derde week van augustus kan het gebeuren dat iemand die vanuit de auto om zich heen kijkt in de verte een rode boomtop ziet. In Crosby begon het dit jaar bij de grote esdoorn naast de kerk, terwijl het nog niet eens half augustus was. Maar de boom begon al te verkleuren aan de kant die naar het oosten was gericht. Daar keken de mensen die hier al jaren woonden van op: ze konden zich niet herinneren dat deze boom ooit als eerste was verkleurd. Eind augustus was de hele boom niet eens meer rood, maar licht oranjegeel, zoals je kon zien als je afsloeg naar Main Street. En toen werd het september: de zomergasten keerden terug naar waar ze vandaan kwamen, en nu liepen er in Crosby een stuk minder mensen over straat.”

Uit: Elizabeth Strout, Vertel me alles. Uit het Engels vertaald door Inger Limburg en Lucie van Rooijen. Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam  2024

Elizabeth Strout: https://en.wikipedia.org/wiki/Elizabeth_Strout

Inger Limburg en Lucie van Rooijen: https://vertaalverhaal.nl/wp-content/uploads/2021/05/Algemeen-Plat-Nederlands-in-Shuggie-Bain-Inger-Limburg-en-Lucie-van-Rooijen.pdf
 

Gedicht 'Aan zee'

 

Aan zee

Het zand dat tussen vingers door zich losmaakt
uit jouw hand – weer terug vanwaar het kwam.
Samen het duinpad op. Dithyrambisch de lach

uit beider mond die aan komt duizelen, overgaat
in adem die wil fluisteren, woordentaal wordt,
in strelingen omgezet. Ogen dicht – de woelige zee

een waterbed, kantelen onze gedachten, onontdekte 
sterren in het halfduister, schuift de nacht over onze huid. 
Verlangens verspreidden zich van binnenuit.

 frb

Uit: Te midden van alles. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 2024

Aldus de schrijver

 

“Er was een kwaal voor nodig die mijn hersens aanvrat om de herinnering boven te brengen. 
Op een avond in december, bijna veertig jaar geleden, liepen we met z’n drieën van de campus naar huis. Het was het jaar dat Ina voor het eerst voet zette op een continent. We waren naar een studentenopvoering van De storm geweest, en tijdens het laatste bedrijf had ze aan één stuk door gesnikt. Ik kon me met geen mogelijkheid voorstellen waarom. 
Rafi en ik brachten haar van de Quad terug naar haar pension, een blok of tien verderop. Ina was die huizenblokken niet gewend. Ze raakte erdoor gedesoriënteerd. Ze verdwaalde voortdurend. Ze bleef telkens staan, omdat ze overal door werd afgeleid. Door een kraai. Een grijze eekhoorn. De decembermaan. 
We probeerden haar warm te houden, Rafi en ik, elk aan een kant, allebei bijna tweemaal zo lang als zij. Haar allereerste winter. De kou was moorddadig. Ze bleef maar herhalen: ‘Hoe kunnen mensen hierin leven? Hoe overleven de dieren dit? Het is krankzinnig! Je reinste waanzin!’ 
Daarna hield ze halt op de stoep en trok ons allebei aan een elleboog. Haar rode gezicht was rond van ontzag. ‘O, god. Moet je zíén!’ We hadden allebei geen idee wat  ze in godsnaam zag.”

Uit: Richard Powers, Verwilderd. Vertaald uit het Engels door Jelle Noorman. Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam 2024

Richard Powers: https://nl.wikipedia.org/wiki/Richard_Powers

Jelle Noorman: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jelle_Noorman

Overleden Nederlandstalige dichters. Christine D'haen (1923-2009), gedicht 'De mol'

 

 

De mol 

Aarde die ’k adem in den zwaren nacht, 
voor honger aarde en aarde voor den dorst; 
mijn zachte en warm met bloed gevulde borst, 
mijn longen voor de lucht, met aard bevracht. 

Oogen waarin het zonlicht vloeide lijk 
de gouden gloed in Danaë’s schoot, herboren 
als gouden zoon uit de oogen om te gloren 
met glans en wederglans, ontaard in slijk.

Aarde getorst door mij, gewicht van grond 
met vingers doorgegraven tot een gang 
en achter deze gang een andre gang zoo lang 
dat hij in andren grond, in grond uitmondt.

Gedolven in een graf, sprakeloos en vaal, 
gevoed met wortelen en worm en zaad, 
terwijl de blauw-en-groene pauw bestaat, 
het paard, ’t hert met gewei, de nachtegaal.


Christine D’haen, Miroirs. Gedichten vanaf 1946. Uitgeverij Querido, Amsterdam 2002

Danaë (Gr.), strofe 2: koningsdochter die in haar gevangenis door Zeus werd bevrucht in de gedaante van een gouden regen.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Christine_D'haen

Aldus de schrijver

 

 

“Dingen waar we het nooit over hadden: mama’s enorme moedervlek op haar linkerhandrug, de zwaarmoedigheid die papa – als hij uit zijn werk kwam – het huis binnen zeulde, als een immens, nat, ontbindend dood hert het huis binnen zeulde, je oorverdovende gesmak, je racisme, je verdriet toen opa overleed, je slechte smaak wat cadeautjes betreft, de minnares die mama had toen ik een jaar of zeven was, de zilverkleurige oorbel die mama van haar minnares had gekregen als afscheidscadeau, die als een lange traan aan mama’s oorlel hing en bijna tot haar sleutelbeen kwam als ze hem in deed om papa te provoceren, de ontelbare uren waarin ik – me onbespied wanend – die oorbel van mijn ene in mijn andere hand liet glijden, de oorbel in de zon hield zodat hij een vlammenpatroon op de muur wierp, mijn grenzeloze begeerte om die oorbel in te doen, dat onuitsprekelijke stemmetje diep van binnen dat mij het verbood, mijn grenzeloze wens om een lichaam te hebben, mama’s tomeloze wens om de wereld in te trekken.”

Uit: Kim de l’Horizon, Bloedboek. Vertaald uit het Duits door Elbert Besaris. Uitgeverij De Geus, Amsterdam 2024

Kim de l’Horizon: https://en.wikipedia.org/wiki/Kim_de_l'Horizon

Elbert Besaris: https://www.goethe.de/ins/nl/nl/bib/uak/per.cfm?personId=4986

De eerste alinea

 

 

“Zomerdagen komen er nog genoeg, maar nooit meer zo drukkend heet en met zulke lege straten als die ene dinsdag in Milaan. Het was 16 augustus, de dag na Maria-Hemelvaart. Ik had mijn koffer in bewaring gegeven, liep het station uit en aarzelde toen even: in die brandende zon kon je onmogelijk door de stad gaan wandelen. Vijf uur ’s middags. Vier uur wachten op de trein naar Parijs. Ik moest ergens zien te schuilen, en mijn voeten sleepten me naar de overkant van een brede straat die langs het station liep, waar ik een paar honderd meter verderop een hotel met een indrukwekkende gevel had opgemerkt.”

Uit: Patrick Modiano, Huwelijksreis. Uit het Frans vertaald door Martin de Haan. Uitgeverij Weerwoord, Heist-op-den-Berg 2026

Patrick Modiano: https://nl.wikipedia.org/wiki/Patrick_Modiano

Martin de Haan: https://nl.wikipedia.org/wiki/Martin_de_Haan

Gedicht 'Inkijk (2)'

 

 

Er is iets veranderd, je denkt erover na, gaat terug
in de tijd. Je had het willen vergeten, twijfel daagt op

zo met die griffel aan je mond. In de andere hand
een schrijftablet, het lijkt erop dat jij gedachten

uitwisselt met jezelf, de tijd neemt die jou toekomt.
Je ziet terug wat je eerder zag, tumult, ontzetting 

deden je wegkijken, werden verdriet. Je kunt 
niet weten dat ik probeer mee te denken, te luisteren

naar je stem die tot me spreekt vanachter je blik, 
mij opzuigt en meevoert, halverwege het diepste

van je gedachten bereikt. En ik verstil ineens
bij het vele dat verschuift van daar naar hier.

 

frb


Afb.: Jonge vrouw met griffel en schrijftablet. Pompeï, wandschildering 1ste eeuw na Chr. Museo Archeologico Nazionale, Napels.

Aldus de schrijver

 

 

“Alles voelde als het verkeerde. Ik dronk zwaar, hield me niet aan afspraken, verzaakte mijn verplichtingen aan het papier. Ik kocht een antieke schrijfmachine in een poging terug te keren naar de basis, maar de toetsen bleven steken en de terugvoer van de wagen brak.
Veel van mijn dagen waren in nevelen gehuld. In mijn laatste roman had ik mijn geheugen bewandeld: de boerderij, een rood lampje van het Heilig Hart, mijn vader die vroeg opstond om voor de boerderij te zorgen, mijn moeder gevangen in schaduwen op de overloop, mijn landelijke opvoeding, mijn ontsnapping naar Londen, de zonsondergangen boven de Theems, de reis naar huis, de neergang in de buitenwijken van Dublin waar de straatlantaarns flakkerden.”

Uit: Colum McCann, Twist. Vertaald uit het Engels door Karina van Santen en Martine Vosmaer. Uitgeverij De Harmonie, Amsterdam 2025

Colum Mc Cann: https://nl.wikipedia.org/wiki/Colum_McCann

Vosmaer en van Santen: https://www.koppernik.nl/vertalers/karina-van-santen-en-martine-vosmaer/

Gedicht 'Notitie bij een Friese kerkmuur' van C.O. Jellema (1936-2003)

 

 

Notitie bij een Friese kerkmuur

Toen in de Eifel vulkanen uitdoofden,
hun kraters zich vulden met water,
tot tufsteen de lava verhardde,
Batavieren ons land binnenkwamen,
voor handel bevaarbaar de grote rivieren,
hier aan de kust in hutten gewoond werd
van vlechtwerk en leem, een godshuis
voor eeuwig echter gemetseld
om uitzicht op hemel wou zijn en
zeewind en regen geduldig de bouwsteen
uitsleten, blootlegden splinters
basalt, kwartsiet, van het slijkgras
de holten – toen

vond er plek voor haar nest die
muurbij, wier goudzwart schildje,
kijk, ze vliegt op, 
in het zonlicht 
nu vonkt.

C.O. Jellema

Uit: Verzameld werk. Gedichten. Uitgeverij Querido, Amsterdam 2005

Over de dichter: https://nl.wikipedia.org/wiki/C.O._Jellema