Gedicht 'Notitie bij een Friese kerkmuur' van C.O. Jellema (1936-2003)

 

 

Notitie bij een Friese kerkmuur

Toen in de Eifel vulkanen uitdoofden,
hun kraters zich vulden met water,
tot tufsteen de lava verhardde,
Batavieren ons land binnenkwamen,
voor handel bevaarbaar de grote rivieren,
hier aan de kust in hutten gewoond werd
van vlechtwerk en leem, een godshuis
voor eeuwig echter gemetseld
om uitzicht op hemel wou zijn en
zeewind en regen geduldig de bouwsteen
uitsleten, blootlegden splinters
basalt, kwartsiet, van het slijkgras
de holten – toen

vond er plek voor haar nest die
muurbij, wier goudzwart schildje,
kijk, ze vliegt op, 
in het zonlicht 
nu vonkt.

C.O. Jellema

Uit: Verzameld werk. Gedichten. Uitgeverij Querido, Amsterdam 2005

Over de dichter: https://nl.wikipedia.org/wiki/C.O._Jellema

De eerste alinea

 

“Ik ga de buddleja uitrukken. Zijn bedrieglijke schoonheid zwaait hier al te lang de scepter. In weerwil van zijn geur en zijn stralende bloemen bevatten zijn bladeren een voor rupsen giftig molecuul, hij neemt de plaats van andere planten in, kortom, het is een invasieve soort. Ja, het stuk grond dat vroeger onze tuin vormde, die van Vincent en mij, is inderdaad zo verwaarloosd dat de levenskracht van de buddleja een heuse prestatie mag heten. Terwijl andere planten door windes werden overwoekerd of als banket voor naaktslakken fungeerden, verheugde zijn weerstand me lange tijd. Zijn kaarsvormige bloemen van het schitterende paars waarmee men vroeger tijdens de vasten kerken verfraaide, zwaaien me toe van de lente tot de herfst. Zijn bijnaam vlinderstruik sprak tot mijn verbeelding.”

Uit: Caroline Lamarche, Een schimmig bestaan. Vertaald uit het Frans door Katelijne De Vuyst. Uitgeverij Vleugels, Bleiswijk 2025

Caroline Lamarche: https://nl.wikipedia.org/wiki/Caroline_Lamarche

Katelijne De Vuyst: https://nl.wikipedia.org/wiki/Katelijne_De_Vuyst

Aldus de schrijver

 

 “Soms, als ik in de straat van de academie kwam, bleef ik er een paar tellen voor de deur staan, die altijd dichtbleef voor wie er niet studeerde of doceerde. Op de gevel, naast de grote, matglazen ramen, zat een reeks marmeren platen met daarop, alsof ze nog leefden, de namen van de oude meesters – Wlérick, Brayer, Jérôme, Artozoul –, en in het midden van allemaal, in gouden letters tegen een grijze achtergrond, die van Feliza’s vroegere leermeester, Ossip Zadkine, met heel sober verwoord zijn beroep: beeldhouwkunst. Ik weet niet hoe vaak Feliza over dit trottoir is gelopen, hoe vaak ze langs deze ramen is gekomen, maar ergens gedurende mijn herfst begon ik voor me te zien hoe zij door die smalle deur naar binnen beende, met haar typische luidruchtige schaterlach die zichzelf leek te echoën, zonder te kunnen vermoeden dat ze in een Russisch restaurant een paar straten verderop, in het bijzijn van vijf personen die haar liefhadden, zou sterven.”

Uit: Juan Gabriel Vásquez, De namen van Feliza. Vertaald uit het Spaans door Brigitte Coopmans. Uitgeverij Meulenhoff Boekerij, Amsterdam 2026

Juan Gabriel Vásquez: https://nl.wikipedia.org/wiki/Juan_Gabriel_Vásquez

Brigitte Coopmans: https://onzetaal.nl/uploads/editor/1906_Brigitte_Coopmans_(Mexicaans)_Spaans.pdf
 

Gedicht 'De wolken' van Martinus Nijhoff (1894-1953)

 

De wolken

Ik droeg nog kleine kleren, en ik lag
Lang-uit met moeder in de warme hei,
De wolken schoven boven ons voorbij 


En moeder vroeg wat ‘k in de wolken zag.

En ik riep: Scandinavië, en: eenden,
Daar gaat een dame, schapen met een herder –
De wond’ren werden woorden en dreven verder,
Maar ik zag dat moeder met een glimlach weende.

Toen kwam de tijd dat ‘k niet naar boven keek,
Ofschoon de hemel vol van wolken hing,
Ik greep niet naar de vlucht van ’t vreemde ding
Dat met zijn schaduw langs mijn leven streek.

– Nu ligt mijn jongen naast mij in de heide
En wijst mij wat hij in de wolken ziet,
Nu schrei ik zelf, en zie in ’t verschiet
De verre wolken waarom moeder schreide –


Martinus Nijhoff

Uit: Martinus Nijhoff, Verzamelde gedichten. Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam 1976

Over de dichter: https://nl.wikipedia.org/wiki/Martinus_Nijhoff

Aldus de schrijver

 

“Nietsdoen was best moeilijk. Wanneer ik het niet langer uithield om niets te doen, vluchtte ik gewoonlijk naar het internet, maar vandaag was de gedachte aan de gloed die het computerscherm uitstraalde al genoeg om me af te stoten. Alsof je tegen je zin een helverlicht podium op werd gesleurd, die gloed. Op dat schitterende podium waar ik door de verblindende spots niets kon zien, werd ik een fictieve ster. Belachelijk was het. Dan kon ik beter de tv aanzetten. Zo had ik niet het gevoel dat ik zelf werd bekeken en kon ik liggend op de bank eenzijdig naar de gezichten van de mensen op de buis gluren. Een komisch programma waar helemaal niet om te lachen viel, populaire liedjes met een povere woordenschat, reclame die me keukengerei wilde aansmeren dat ik na een keer of twee gebruiken al geheid beu zou zijn… En toen stuitte ik toevallig op een programma over restaurants.”

Uit: Yoko Tawada, Verspreid over de aarde. Vertaald uit het Japans door Luk Van Haute. Uitgeverij Koppernik, Amsterdam 2025

Yoko Tawada: https://en.wikipedia.org/wiki/Yoko_Tawada

Luk Van Haute: https://www.auteurslezingen.be/luk-van-haute

 

Gedicht 'Inkijk'

 

Inkijk

Ik zie hoe je ogen gaan tintelen, ze komen dichterbij,
de mond tovert een glimlach op het gelaat. Niets
aan jou lijkt terneergeslagen, je straalt liefde uit, laat 

je charme ontluiken. Ik weet dat je op hem wacht,
jouw fiancé, hoelang al niet, de oorlog is bijna voorbij.

Je zit nog vast in herinnering, omhelzingen in het donker
van toen, kleiner wordende pupillen, stijgende hartslag –
totdat alles, een woord, een zucht wordt losgelaten,

het gebulder in de verte, waar gericht geschoten,
niet gehoord. Het blijft verstoken in jouw droom,

glijdt ver van je vandaan over de Franse oorlogsvelden
aan het denkbeeldige samenzijn van jou met hem voorbij.



 frb
 

(Gedicht geïnspireerd op 'Portrait d’une jeune femme' van Amedeo Modigliani, 1917. Musée des Beaux-Arts de Grenoble)

Amedeo Modigliano: https://nl.wikipedia.org/wiki/Amedeo_Modigliani

Aldus de schrijver

“Alle feesten waren afgelopen. Ik besloot een strandwandeling te maken. Ik liep langs de kust met mijn voeten door het water. Het was eb en het lage tij legde rotsen bloot die ik nog nooit had gezien. Gaandeweg merkte ik hoe stijf mijn lichaam was, afgepeigerd door de inspanning. Ik probeerde na te denken over wat ik had gedaan en iets te voelen. Maar mijn ogen vielen dicht. Ik wankelde door het water. Het begon te schemeren.
Ik liep terug. Onderweg kwam ik een jogger tegen die vroeg was opgestaan en op weg was naar het bos. In mijn tent viel ik met mijn kleren aan in slaap. De laatste dag van mijn vakantie lag voor me, de warmste – de warmste dag zelfs die het land in zeventien jaar had meegemaakt. Ze hadden ons gewaarschuwd. Het was aangekondigd door de aan de pijnbomen bevestigde luidsprekers, waarvan er een vlak boven mijn hoofd hing en me elke ochtend wakker maakte.”

Uit: Victor Jestin, Hitte. Vertaald uit het Frans door Josephine Rijnaarts. Uitgeverij Koppernik, Amsterdam 2023
 

Victor Jestin: https://www.koppernik.nl/auteurs/victor-jestin/

Josephine Rijnaarts: https://www.koppernik.nl/vertalers/josephine-rijnaarts/
 

Gedicht 'Baders hartewens' van Albert Verwey (1865-1937)

 

Baders hartewens

Dwars door de tuinen
Van roos en ranken
Zich ’t pad te banen,
Dan door de lanen
Van zand en dennen
Vluchtig te rennen
Tot waar de kruinen
Van hoge duinen
In ’t blauwe blanken,
En zo te naadren
Met zwellende aadren
In laatste loop 
De harde golven,
En, overdolven,
Hun koele doop.

Albert Verwey

Uit:: Hans Warren en Mario Molegraaf, Spiegel van de moderne Nederlandse en Vlaamse dichtkunst. Uitgeverij Balans, Amsterdam 2005

Albert Verwey: https://nl.wikipedia.org/wiki/Albert_Verwey

Afb.: Portret van Albert Verwey, 1885, door Jan Veth: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Veth
 

De eerste alinea

 

“Als eerste zagen ze de andua liggen, op zijn zij in de rode modder, als een schitterende afwijking. Zijn felgroene veren glommen in de klamme stilte van die ochtend in januari 1902. Een van de soldaten, Nande, rijzig als een baobab, knielde neer bij de vogel: ‘Hij heeft geen verwondingen.’”

Uit: José Eduardo Agualusa, Meester van de trommels. Vertaald uit het Portugees door Harrie Lemmens. Uitgeverij Koppernik, Amsterdam 2026

José Eduardo Agualusa: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Eduardo_Agualusa

Harrie Lemmens:  https://nl.wikipedia.org/wiki/Harrie_Lemmens
 

Gedicht 'Zitten'

 

Zitten

Het ontbreekt jou aan niets nu je hier zit, de dag
overdenkt, en overgaat tot begroeting van wat
nieuw is – je laat het toe, broedt verder hoe je 

wel of niet te binden, nu, hier, als de vraag gesteld,
de beslissing al genomen is. Het onstuimige 
naast inkeer, rust vervlochten met overgave.

Helderheid vult de ruimte, doet de laptop even 
zwijgen, wat geprint is ligt klaar. Het inzicht lijkt 
gegroeid, de glimlach overtuigt. De tijd is een weg

die men aflegt, terug- en vooruitkijkend genoeg
om handen. Je wist uit, voegt toe. En wint terrein.

  frb

Uit: Te midden van alles. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 2024

Gedicht bij het schilderij ‘Zitten’ (acryl op linnen, 200x140 cm) van Bep Scheeren. 

Bep Scheeren: https://bepscheeren.nl/

Aldus de schrijver

 

 

 

“Toen Diego vijf was geloofde hij dat mama in de hemel was. Wanneer er een vliegtuig voorbijvloog, zei hij: Kijk, daar is mama in de hemel. Dat is mama niet, sufferd, zei ik dan, maar Diego bleef zeggen van wel en hij zwaaide naar haar en later vertelde hij het haar als ze belde: Mama, heb je gezien dat ik gistermiddag naar je zwaaide? En mama: Ja, dat heb ik gezien. En wat deed je toen? Ik was naar jou aan het kijken, natuurlijk. Als ik zie dat we langs huis komen, ga ik bij het raampje zitten en zwaai ik naar je. Heb je gezien dat ik ook naar jou heb gezwaaid? En Diego, met zijn fietsenrek, liet zijn ontbrekende tanden zien en zei: Ja, ik heb je gezien.
Wil jij dus piloot worden, zodat je bij mama in de hemel kunt werken? Nee, ik wil zelf vliegen, zonder vliegtuig: ik, in de lucht, zonder cape. Maar dat kan niet. Dat kan wel. Nee, dat kan niet. Jawel, dat kan wel. Nee, Diego, je kunt niet vliegen. Jawel, dat kan ik wel. Diego kon het wel, voor even: zes seconden. Dat was tenminste, zei de overbuurman, de tijd die op de klok van zijn telefoon was verstreken toen hij zich omdraaide om zijn vrouw te vragen of ze al met de politie aan het bellen was. Zes seconden. Je kon wél vliegen, Diego, zes seconden. Van de vijfde verdieping tot de stoep. Zes seconden, broertje. Jij kunt alles.”

Uit: Brenda Navarro, Het geluid van een lichaam. Uit het Spaans vertaald door Joep Harmsen. Uitgeverij Das Mag, Amsterdam 2024

Brenda Navarro: https://en.wikipedia.org/wiki/Brenda_Navarro

Joep Harmsen: https://spui25.nl/bio/joep-harmsen

Gedicht 'luister' van Hans Lodeizen (1924-1950)

 

luister:

toen ik nog met hem
leefde en wij de wereld samen
maakten, wevend en rafelend
toen ik zijn oog bij mij had
en zijn witte handen
toen heb ik de sneeuw gezegend
en in de regen gelachen.
toen ik de middagen in zijn kamer
doorbracht en in zijn lichaam
rondliep of neerzat, een boek las
of sliep, toen ik de weg van zijn oor
kende en de rivier van zijn ogen
binnenvoer toen ik met zijn handen
speelde en over zijn lippen liep
toen ben ik mijzelf vaak tegengekomen
lachend en huilend en dingen zeggend.
maar,
bij het komen van de herfst is hij weggegaan
nu ben ik zelf niet meer want ik ben meegegaan
ik heb zijn handen een hand gegeven
ik ben in zijn ogen gevangen
ik ben in zijn oren verward
ik ben in zijn lichaam verdwaald
in zijn lichaam verdronken.



 

Uit: Hans Lodeizen, Het innerlijk behang en andere gedichten. Uitgeverij G.A. Van Oorschot, Amsterdam 1954

Over de dichter: https://nl.wikipedia.org/wiki/Hans_Lodeizen

Aldus de schrijver

 

“Komt het omdat we de wereld alleen door een duistere spiegel bezien dat we onszelf omringen met de leugens die we tijd, geschiedenis, werkelijkheid, herinnering, details en feiten noemen? Stel dat de tijd meervoudig was, en wijzelf ook? Stel dat we ontdekten dat we morgen beginnen en gisteren zijn gestorven, dat wij uit de dood van anderen geboren zijn, en dat het leven ons is ingeblazen uit verhalen die we maken uit liedjes, collages van grappen en raadsels en andere fragmenten?”
 

Uit: Richard Flanagan, Vraag 7. Vertaald uit het Engels door Thijs van Nimwegen. Uitgeverij Karaat, Amsterdam 2026 

Richard Flanagan: https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Flanagan

Thijs van Nimwegen: https://deschrijverscentrale.nl/auteurs/thijs-van-nimwegen

Gedicht 'Verval'

 

 

Verval
–
Ik kijk naar het dak achter ons, een kapot tuimelraam
dat lucht en regen vrij binnenlaat, en denk mij in
hoe in dat kale, lege huis de houten vloeren kraken,
–
het wapperende gordijn niet ophoudt om signalen
af te geven. Zoals in het grijze halfdonker zonder
enige weeklacht een rieten koffer vereenzaamd staat
te wachten, steeds langer nu de dagen maar duren,
–
het raam standhoudt onder steeds andere windstoten,
en geuren van kelder en zolder triomferend door lege
kamers dwalen. Ik kijk naar het huis en weet:
–
de schijf in de meterkast staat stil, onbeschrijflijk stil.

 

 frb
– 

Uit: Zoveel nabijheid. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 2018

Aldus de schrijver

“Op een avond besloot ik te beginnen aan mijn afscheidsbrief. Ik opende met de zin: Mijn laatste wensen zijn als volgt, en beschreef kort in welke la mijn map met bankpapieren, verzekeringsdocumenten en mijn huurcontract lagen, hoe ik wilde dat mijn geld besteed zou worden en aan wie ik hoeveel wilde nalaten, maar uiteindelijk kon ik niemand bedenken die aan mijn verzoekschrift gehoor zou geven. Ik kon niet eens met zekerheid zeggen of er überhaupt zo iemand bestond. De brief bevatte evenveel verontschuldigingen als dankbetuigingen en ik vermeldde in exacte cijfers hoe ik de nader te bepalen ontvanger voor de moeite zou belonen, maar ik slaagde er zogezegd niet in iemand te bedenken.
Het bed waarin ik zo slecht sliep en waarvan het me al zo lang niet lukte mezelf los te rukken, verliet ik dan toch maar uit schuldgevoel jegens de vooralsnog naamloze ontvanger van mijn brief. Denkend aan een niet-bestaande kennis die mijn wensen wellicht zou inwilligen begon ik het huis op te ruimen. De plastic flessen in de keuken, de groeiende stapel vuile was en mijn rondslingerende notitieblokken en dagboeken – alles moest opgeruimd. Ik pakte de eerste twee volle vuilniszakken, een in iedere hand, schoof mijn voeten voor het eerst in twee maanden in mijn schoenen en deed de voordeur open. De zomerse middagzon scheen neer op de westelijke galerij alsof ik hem voor het eerst zag. Terwijl ik met de lift naar beneden ging en langs het conciërgehok naar de binnenplaats van het appartementencomplex liep, merkte ik dat ik dingen in me opnam. De wereld om me heen. Het weer. De luchtvochtigheid, de zwaartekracht.”

Uit: Han Kang, Ik zeg geen vaarwel. Vertaald uit het Koreaans door Mattho Mandersloot. Nijgh en Van Ditmar, Amsterdam 2023

Han Kang: https://nl.wikipedia.org/wiki/Han_Kang

Mattho Mandersloot: https://matthomandersloot.com/NL
 

Gedicht 'Innenstadt'

 

 

Innenstadt

Labyrint van straten, onhoffelijk dooreengeschud 
door de tijd. Ieder zijn eigen deur na het ritme van
de stappen. Vlagen van hitte, aanzwellend geluid,
gebonk in peeskamers, woorden die zich aaneenrijgen,
elk moment weer uiteenvallen. Deze straat loopt niet dood,
zegt een man in ruil voor een muntstuk, deze straat 
komt niet uit op een drooggevallen gracht, glibbert niet
langs de poort van een slachthuis. De binnenstad droomt 
zichzelf vooruit, amper een plek waar niet gedacht, 
gevreeën, gelachen, licht in de huizen alles onthult.


 frb

Uit: Achter het verdwijnpunt. Meulenhoff, Amsterdam 2015
Gedicht bij ‘Innenstadt’ van Armando. (Öl auf Leinwand, 1983, 100 x 80 cm) 

Armando: https://nl.wikipedia.org/wiki/Armando

Aldus de schrijver

 

 

“Het Chinese getallenstelsel kent twee soorten nul, die in feite twee soorten iets uitdrukken: het ene is het absolute niets, dat, meen ik, staat voor de grenzen van het heelal, waar geen enkel deeltje heeft rondgezweefd; het andere niets wordt weergegeven door het karakter líng, dat het overblijfsel aanduidt van iets wat voorbij is, zoals het vocht dat na een regenbui in de lucht blijft hangen. Gemis van een zweem van iets wat ooit ergens heeft bestaan.”

Uit: Marta Pérez-Carbonell, Niets is zo ongrijpbaar. Vertaald uit het Spaans door Joke Mayer. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 2025

Marta Pérez-Carbonell: https://www.allesoverboekenenschrijvers.nl/tag/marta-perez-carbonell/

Aldus de schrijver

 

 

“Luister: in de nacht loeien er koopvaardijschepen op de verdwenen zee en ik kan je niet uitleggen wat de zee is of waar het schip vandaan komt dat naar de zee luistert met zijn grote oor van staal. Zelfs met mijn woorden zijn er dingen die ik je niet kan uitleggen, nuances van de buitenwereld. Ik zou een lang leven nodig hebben om de ontelbare details van dit tafereel op te noemen en die tijd heb je niet. Wat wil je dat ik je nog meer zeg om een beetje vertrouwdheid tussen ons te kweken? Ik praat tegen je en mijn stemgeluid dat je hoort, is geen geluid, het zijn amper vellen papier die omgeslagen worden. Wat zou het trouwens voor zin hebben om de zee, de honden, een schip en palmbomen te beschrijven, of zelfs de grote lijnen van mijn gezicht in het donker? Beschrijvingen zijn voor de levenden, om zich gerustgesteld te voelen. Voor jou zijn het alleen geluiden achter een wand waaraan je zacht krabbelt.”

Uit: Kamel Daoud, Houris. Vertaald uit het Frans door Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre. Uitgeverij Ambo | Anthos, Amsterdam 2015

Kamel Daoud: https://nl.wikipedia.org/wiki/Kamel_Daoud

De vertalers: https://www.koppernik.nl/vertalers/reintje-ghoos-en-jan-pieter-van-der-sterre/

De eerste alinea

 

 

“De rommel die ik ’s ochtends aantref herinnert me eraan dat ik niet meer alleen ben. Amanda is terug, ik kijk om me heen en struikel over haar sporen: op de armleuning van de bank het bord met een half opgepeuzeld stuk brood, het glas met nog een restje erin. De deken ligt opgefrommeld in een hoek, naast het op de kop gelegde boek dat nog steeds op dezelfde pagina’s openligt.”

Uit: Donatella Di Pietrantonio, De kwetsbare tijd. Vertaald uit het Italiaans door Hilda Schraa. De Bezige Bij, Amsterdam 2025

Donatella Di Pietrantonio: https://en.wikipedia.org/wiki/Donatella_Di_Pietrantonio 

Hilda Schraa: https://www.hildaschraa.nl/

I.M. Lieke Marsman (1990-2026)

 

(…)

Is het mijn sterfdag?
De lucht is stil, als lucht
op een kalender
Is het mijn sterfdag?
Vergeet klokken die luiden
De lucht is stil, als lucht
Is het mijn sterfdag?
Vergeet engelen en psalmen
Ik wil het vanille van een oud boek
Ik wil een koud flesje bier
en ik wil jou, nog één keer
Vergeet de vogels die zingen
Ik wil mijn hond horen drinken

Uit: Lieke Marsman, In mijn mand. Uitgeverij Pluim, Amsterdam 2021
Lieke Marsman overleed op 3 juni 2026 aan de gevolgen van kanker.

Meer over haar: https://nl.wikipedia.org/wiki/Lieke_Marsman