De eerste alinea

 

 

“Antonia was een meisje uit Milaan dat verliefd was op de bergen. Ze werd geboren in de winter, op 13 februari 1912. Ook ik ben in de winter in Milaan geboren en ben vaak langs haar huis gelopen, een statige woning aan de Via Mascheroni, met op de voorgevel het bouwjaar, 1914, dus het was nieuw toen de Pozzi’s er introkken. Het is een chique buurt, met veel huizen en villa’s van een beschaafde industriële bourgeoisie die in Milaan nu niet meer bestaat, vlak bij het Parco Sempione waar Antonia, zo stel ik me voor, vaak naartoe ging omdat ze er iets van de bomen, de grasvelden en het water vond die ze in de rest van de stad zo node miste. Ze had geen band met dat huis, waarover ze nooit iets heeft geschreven, en overigens ook niet met de rest van Milaan, met uitzondering van de muziek die in de Scala en op het conservatorium werd uitgevoerd en de denkbeelden die opgeld deden op het Manzoni-lyceum en de Staatsuniversiteit, waar ze de mensen leerde kennen die voor haar het belangrijkst zouden blijken.”

Uit: Paolo Cognetti, Antonia. Vertaald uit het Italiaans door Yond Boeke en Patty Krone. De Bezige Bij, Amsterdam 2023

Paolo Cognetti: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paolo_Cognetti

Yond Boeke en Patty Krone:  https://vertaalverhaal.nl/wp-content/uploads/2020/12/Yond-Boeke-en-Patty-Krone-Het-oogsten-van-oude-woorden.pdf

Aldus de schrijver

 

 

“Het is avond en winter: maar in de rottende nesten en lege burchten bespeurt ze de tekenen van groei, voorbodes van de lente. Dit is de tijd van Le Pendu, de Gehangene, die met één voet aan een levende boom bungelt. Het is een tijd waarin dingen blijven hangen, een tijd van aarzeling, van ingehouden adem. Het is een tijd om verwachtingen los te laten, maar de hoop niet te laten varen, om een wending van het rad van fortuin te verwachten. Dit is ons leven en we moeten het leiden. Denk aan het alternatief.
Een statische wolkenbank, als een inktvlek. Donker wordende lucht.
Het heeft geen zin mij te vragen of ik ervoor zou hebben gekozen zo te zijn als ik ben, want ik heb nooit de keus gehad. Ik weet niet beter. Ik ben nooit anders geweest.
En nog donkerder. Alle kleur is weggevloeid uit het land. Er is alleen nog vorm: de samengeklonterde boomtoppen als de rug van een draak. De hemel verdiept zich tot middernachtblauw. Het oranje schijnsel van de straatlantaarns vervloeit tot een fondantachtig kersenrood. Op weidegronden tillen de  hoogspanningsmasten hun rokken op in een ijzeren gavotte.”

Uit: Hilary Mantel, Voorbij het zwart. Uit het Engels vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema. Meridiaan Uitgevers, Amsterdam 2023

Hilary Mantel: https://nl.wikipedia.org/wiki/Hilary_Mantel

Harmen Damsma en Niek Miedema: https://vertaalverhaal.nl/wp-content/uploads/2017/05/Verzinnigen-wat-er-staat-Harm-Damsma-en-Niek-Miedema.pdf

Heinrich Heine: 'Geheim'

 

 

Geheim

Wij zuchten niet, droog zijn de ogen,
Een glimlach vaak en zelfs een lach!
In niet één blik of ander teken
Komt het geheim ooit aan de dag.

’t Geheim dat met zijn woordloos lijden
In ’t diepste van de ziel verbloedt;
Krampachtig blijf de mond gesloten,
Al schreeuwt het in het wild gemoed.

Vraag het de zuigeling in zijn wiegje,
Vraag het de doden in het graf,
Misschien dat zij je wel verraden,
Wat ik je nooit te kennen gaf.


Heinrich Heine

Uit: Heinrich Heine, Denk ik aan Duitsland in de nacht. Vertaald door Marko Fondse en Peter Verstegen. Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam 1988

Heinrich Heine: https://nl.wikipedia.org/wiki/Heinrich_Heine

‘Geheim’ werd vertaald door Marko Fondse: https://nl.wikipedia.org/wiki/Marko_Fondse 

Aldus de schrijver

 

 

“Soms sta ik stil tussen het leven dat voorbijgaat en het leven dat nog moet komen, roerloos aan de oever van de verstrijkende tijd. En een verbazing over alles dwarrelt als stof op mij neer. 

Op andere momenten is het alsof het universum een slechte acteur is die met een vreemde stem tot mij spreekt, ineens een ander uiterlijk heeft en daarmee slechts verraadt dat hij eigenlijk iemand anders is. Als een gordijn dat wordt opgetild door de wind en een stukje prijsgeeft van iets onbekends en onverwachts.”

Uit: Fernando Pessoa, Kroniek van een leven dat voorbijgaat. Uit het Portugees vertaald door Michaël Stoker. Uitgeverij Van Oorschot, Amsterdam 2020
 

Fernando Pessoa: https://nl.wikipedia.org/wiki/Fernando_Pessoa 

Michaël Stoker: https://www.sg.uu.nl/sprekers/michael-stoker

 

Christoph Wenzel, 'in de late zon'

 

                                            Foto: Carsten Vogel

 IV 

in de late zon lange schaduwen: de bunkers
in de heuvels, golfplaatschuurtjes op het land.
tegen hellingen snakt witte wijn. de dalen deinen
watermerken. je vraagt je af welke golflengte
het landschap heeft, het zwaait van zeebodem
tot draad. een spanning die tot aan vandaag
meeloopt, hersenstroom, kippenvel, geril. loop je
door het bos zoemt het in je nek: er zwermen
wespen, gonzen, muggen en horzels of wat ook
dat jou zo dreigend beloert, achternazit.
dan sta je er, weer op vrije veldweg, als verdoofd bij:
het is zo onwaarschijnlijk mooi hier in de late zon.
 

Christoph Wenzel 

Vertaald door Ton Naaijkens en opgenomen in Mondruimtes en matroesjka’s. Actuele Duitstalige poëzie. Uitgeverij M10BOEKEN, Doetinchem 2026

Christoph Wenzel: https://de.wikipedia.org/wiki/Christoph_Wenzel

Ton Naaijkens: https://www.sg.uu.nl/sprekers/ton-naaijkens

Aldus de schrijver

 

“Ze fietste onder lichte boomkruinen. Ze ademde met open mond. Altijd als ze op een hogere verdieping moest zijn, en dat moest vaak, rende ze de trappen op. Ze nam nooit de lift, ze hield niet van stilstaan. Die ochtend hield ze een lezing voor het personeel van een of ander ministerie. Het ging goed, ze merkte dat ze hun aandacht had (hun gezichten: die waren op haar gericht, zoals groene planten zich ’s morgens richten naar het licht). Na afloop wilde het hoofd communicatie een nieuwe afspraak met haar maken. Ze spraken af dat ze erover zouden mailen. Er kwamen diverse mensen naar haar toe om haar te bedanken voor de lezing. En toen, op weg naar de uitgang, was er een man die haar dwong om te blijven staan, ze snapte niet hoe. Ze bleef op hem staan wachten; hij werkte zich door de menigte heen terwijl hij haar aankeek, hij hield haar vast met zijn blik. Zijn ogen – daar zat iets in, iets zachts en volhardends, iets zelfverzekerds en onderzoekends, ze wist het niet. Zelfs toen alles achter de rug was, begreep ze nog niet wat het was geweest, ze had er voor zichzelf geen verklaring voor, en zeker niet voor mij.”

 

Uit: Geir Gulliksen, Het verhaal van een huwelijk. Vertaald uit het Noors door Geri de Boer. Uitgeverij Ambo | Anthos, Amsterdam 2018

Geir Gulliksen: https://en.wikipedia.org/wiki/Geir_Gulliksen_(writer) 

Geri de Boer: https://www.gerideboer.nl/

 

Eugenio Montale: 'Verheug je...'

 

 

Verheug je als de wind door de boomgaard waait
en de golf van het leven terugbrengt:
hier waar een dode wirwar
van herinneringen afzinkt
was geen tuin, maar een relikwieënkist.
Wat je hoort fladderen zijn geen vleugels,
het is de beroering van de eeuwige schoot;
zie hoe deze eenzame strook
land verandert in een smeltkroes.
Binnen de steile muur wacht niets
dan kwelling. Als je verdergaat ontmoet je
misschien de schim die je redding is:
hier vormen zich de verhalen, de daden
uitgewist door het spel van de toekomst.
Zoek de kapotte maas in het net
dat ons verstrikt, spring eruit en vlucht!
Ga: voor jou heb ik het verlangd – mijn dorst
zal lichter zijn, mijn wrok minder wrang…

 

Uit: Eugenio Montale, Zeekatskeletten. Vertaald uit het Italiaans en van een nawoord voorzien door Jur Koksma & Joep Stapel.
Uitgeverij IJzer, Utrecht 2025

Eugenio Montale: https://nl.wikipedia.org/wiki/Eugenio_Montale

Jur Koksma en Joep Stapel: https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=koks003

De eerste alinea

 

 “Alain staarde Lydia doordringend aan. Hij keek al zo sinds ze drie dagen geleden in Parijs was aangekomen. Waar wachtte hij op? Een plotseling inzicht in haar of in hemzelf.” 

Uit: Pierre Drieu La Rochelle, Dwaallicht. Vertaald uit het Frans door Marijke Arijs. Uitgeverij Vleugels, Bleiswijk 2024

Over de schrijver: https://nl.wikipedia.org/wiki/Pierre_Drieu_la_Rochelle

Over de vertaler: https://nl.wikipedia.org/wiki/Marijke_Arijs

Aldus de schrijver

 

“‘Heb je het niet koud?’
Marie-Laure Cresson had zich vragend tot haar echtgenoot gewend. Begenadigd met een knap gezicht, met mauvekleurige, sprekende ogen, een ietwat aanstellerige mond en een prachtige neus, had ze velen verleid voordat ze, nogal overhaast trouwens, in het huwelijk was getreden met die robuuste, gezonde jongeman, Ludovic Cresson genaamd, een beetje een playboy, een beetje onnozel, om wie de meisjes uit het zestiende arrondissement destijds met elkaar vochten vanwege zijn rijkdom en zijn opgewekte humeur. Hoewel Ludovic Cresson een notoire vrouwengek was, zou hij een trouwe echtgenoot zijn, dat was duidelijk. Helaas waren al zijn kwaliteiten, behalve zijn geld, in de ogen van Marie-Laure ook bijna allemaal gebreken.”

Uit: Françoise Sagan, De hoeken van het hart. Vertaald uit het Frans door Saskia Taggenbrock en Martine Woudt. Meulenhoff Boekerij, Amsterdam 2020

Françoise Sagan: https://nl.wikipedia.org/wiki/Françoise_Sagan
 

Lied en muurgedicht 'Holleweg' in Bergen op Zoom

Holleweg

Een huis stijgt uit de verte op,
witte schoorsteen achter geboomte.
Oostwaarts een langzame draai.

Zijn wij het die daar staan, zwaaiend 
naar elkaar, weids, nabij? De wind jaagt
langs de wegen, roept ons aan het raam.

Het stratenplan van de verbeelding
brengt verhalen, een lichtbanier
ontplooit zich boven stad en maan.

 frb

Cello: Myriame van Genuchten
Gitaar en zang: Jan Verswijveren
Audio: Accent Audio
            Rutger Verberkmoes
Productie: Peter Roek, 2025

 

Ingeborg Bachmann, 'Grenzen'

 

Grenzen

Ontsteek je lichten
en grote vuren
met verre schijnsels 
zonder einde,

Gooi je flakkerende fakkels
in sluiers van rook, 
strooi je uit ogen en hart
wat je bezit,

Steeds is het slechts een poging,
een tastende weg,
steeds slechts jouw beeld
van het licht dat je in je draagt.


Uit: Ingeborg Bachmann, Tijd in Onderpand. Vertaald uit het Duits door Paul Beers tezamen met Isolde Quadflieg. Uitgeverij Amber, Amsterdam 1988

Ingeborg Bachmann: https://nl.wikipedia.org/wiki/Ingeborg_Bachmann

Paul Beers: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Beers

Isolde Quadflieg: https://vertaalverhaal.nl/tags/isolde-quadflieg/

Aldus de schrijver

 

 

 

 

“Ik was op die halfslachtige overgangsleeftijd – dertien jaar – waarop een jongen nog steeds kinderdingen doet, maar ook zijn eerste volwassen dingen begint te doen. Ik keek nog steeds één keer per week, op zaterdagochtend, naar tekenfilms op tv, maar was wel sinds kort, eveneens één keer per week, begonnen mijn snor te scheren. En ik vroeg mijn moeder nog steeds om me af te zetten en op te pikken bij de bioscoop als ik met vrienden naar de film ging, maar ik deed wel al een beetje eau de cologne en deodorant op voor ik de deur uit ging. En ik verzamelde en ruilde nog steeds honkbalplaatjes, maar in dezelfde lade bewaarde ik een paar pornoblaadjes die me hielpen bij mijn eerste, onhandige masturbaties.
Maar ik herinner me ook dat ik op die leeftijd, uit principe of uit pure rebellie (waarschijnlijk een beetje van allebei), nee begon te zeggen tegen de dingen die mijn ouders me opdroegen.”
 

Uit: Eduardo Halfon, Tarantula. Vertaald uit het Spaans door Marijke Arijs. Uitgeverij Koppernik, Amsterdam 2024

Eduardo Halfon: https://www.koppernik.nl/auteurs/eduardo-halfon/

Marijke Arijs: https://www.koppernik.nl/vertalers/marijke-arijs/

Gedicht 'Vroege lente'

 

 

Vroege lente

In elke stille lente vliegt wel eens een vogel
tegen een dichtgeklapt raam. Ik zoek de merel

verloren in het takgewas, raap het uit de lucht 
gevallen verengoed. Vanwaar die schrik?

De bloesems sterven snel dit jaar, de mol graaft
in de verkeerde hoek de ingeslapen wormen weg.

Te vroeg dit voorjaar dat ik naar buiten ga, 

de tuin ligt onder sluimerzaad. Een beetje schraal

klimt daar een stengel uit, hij breekt het dorre
van de straat, vangt het licht dat

als een vreemde komt – dun de schaduw
aan het raam dat langzaam weer opengaat.


 frb

Uit: Hetzelfde anders. 21 dichters en de lente. Atalanta Pers, Baarn 1997

Aldus de schrijver

 

 

“De dag dat ik zeven jaar werd, op 14 april 1873, trok mijn moeder, Molly Walsh, me mijn zondagse kleren aan en nam me mee naar Union Square om een foto van me te laten maken, de enige die bestaat uit mijn kindertijd. Ik sta naast een harp, met het verbijsterde gezicht van een gehangene omdat ik minutenlang mijn adem in had moeten houden voor een zwarte kist en ik was geschrokken van de steekvlam die de lamp had veroorzaakt. Het geval wil dat ik geen enkel instrument kan bespelen, de harp was een van de stoffige toneelaccessoires van de studio, samen met zuilen van papier-maché, Chinese vazen en een opgezet paard.
De fotograaf was een besnord mannetje van Hollandse afkomst, die sinds de periode van de goudkoorts van zijn beroep had kunnen bestaan. In die tijd lieten de mijnwerkers, die van de bergen naar beneden kwamen om hun goudklompjes in bewaring te geven aan de banken van San Francisco, een foto maken om naar hun bijna vergeten familie te sturen. Toen er van het goud niet meer over was dan de herinnering, bestond de clientèle van de studio uit deftige mensen die poseerden voor de eeuwigheid. Wij behoorden niet tot die categorie, maar mijn moeder had zo haar eigen redenen om een foto van haar dochter te laten maken. Uit principe, meer dan uit noodzaak, steggelde ze met de kunstenaar over de prijs. Voor zover ik weet heeft ze nooit iets gekocht zonder zichzelf het genoegen te gunnen korting te vragen.”

Uit: Isabel Allende, Mijn naam is Emilia del Valle. Vertaald uit het Spaans door Rikkie Degenaar. Uitgeverij Wereldbibliotheek, Amsterdam 2025

Isabel Allende: https://nl.wikipedia.org/wiki/Isabel_Allende_(schrijfster)

Rikkie Degenaar: https://literairvertalen.org/vertalersbestand/rikkie_degenaar

Paul Éluard, 'Hand hart leeuw vogel'

 

 

Hand hart leeuw vogel

Hand beheerd door het hart
Hart beheerd door de leeuw
Leeuw beheerd door de vogel

Vogel gewist door een wolk
Leeuw in een roes van de woestijn
Hart bewoond door de dood
Hand gesloten om niets

Geen toevlucht alles ontvalt mij
Ik zie wat verdwijnt
Ik besef dat ik niets bezit
En ik stel me bijna niets voor

Tussen de muren een leegte
En de ballingschap in het duister
De ogen zuiver het hoofd werkeloos

Uit: Paul Éluard, Wereld met ogen van sneeuw. Uit het Frans vertaald door Theo Festen. Athenaeum–Polak  & Van Gennep, Amsterdam 1998

Paul Éluard: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Éluard

Theo Festen: https://www.poeziecentrumnederland.nl/activiteiten/ontmoet-de-dichter/theo-festen/

 

Aldus de schrijver

 

 

“Ze had een oud gezicht. Ze was oud. Maar het was het gezicht waar hij van hield. Waar hij tegen wilde praten, dat hij tegen hem wilde horen praten, waarvan de warme, bruine ogen zijn hart verwarmden, waarvan het lachen hem tot lachen verleidde, dat hij in zijn handen wilde nemen om het te kussen, dat hem ontroerde. Ze ontroerde hem. Haar zoektocht naar haar plek in het leven, de geheimzinnigheid waarmee ze haar schrijven omringde, haar hoop op laat succes, haar worsteling met de drank, haar liefde voor kinderen en honden – er lag veel onvervulds, veel onvervulbaars in wat hem ontroerde. Was ontroering een mindere vorm van liefde? Misschien, als ze alles was. Maar voor hem was zij niet alles. 
Als hij opstond van dat krukje, kon hij nooit berusten. Hij hield nooit op met wensen dat het anders zou worden. Maar hij was gelaten. Het was nu eenmaal zoals het was. Hij ging naar de woonkamer en ging op de bank zitten.”


Uit: Bernhard Schlink, De kleindochter. Vertaald uit het Duits door Marcel Misset. Uitgeverij Cossee, Amsterdam 2023

Bernhard Schlink: https://nl.wikipedia.org/wiki/Bernhard_Schlink

Marcel Misset: https://www.goethe.de/ins/nl/nl/bib/uak/per.cfm?personId=5022

 

Cees Nooteboom, 'Monniksoog'

1

 

Een moeizame god op de rand van mijn bed,
zes engelen met vermoeide vleugels,
windkracht 10 en tegen de wind in gevlogen
over het wad, storm op zee.

In de nacht zie ik de lichten van de overkant,
kijk naar de engelen die mij lijken te kennen,
mijn deken willen lenen
en eigenlijk ook het bed
waarin ik toch niet kon slapen.

De god lijkt op de kapitein van de veerboot,
de konijnen die ik in het donker zag lopen
waren bang voor de jager, de vuurtoren
viel met zijn licht door de kamer,

maar verder was alles in orde.

2

Op het duinpad kwam ik mijn moeder tegen,
maar zij zag mij niet. Zij praatte tegen een andere
dame, en ik hoorde haar zeggen, iedereen
vindt mij hier aardig.

Dat zij echt was wist ik door het geluid
van het schelpengruis onder haar voeten.
Daarna zag ik ook mijn broer en mijn halfbroer
onderweg met hetzelfde verleden als het mijne,

chaos en onrust. De Noordzee
had wilde koppen,
het strand was verlaten. Mijn broers
waren doorzichtig.
Ik zag het pad door ze heen.
Nu zou ik een schat willen vinden,
een aangespoelde walvistand, of goud,

waardoor alles weer goed kwam.

3

Niet in ieders leven speelt een vuurtoren een rol,
maar wel in het mijne. Vandaag op dit andere eiland
naar de toren gelopen, regen, geschreeuw
van meeuwen. ’s Nachts mocht ik bij de wachter zitten,

die deed of hij nog bestond. Hij schreef het op,
een schip om de Noord, de windkracht. En ik zag
in het duister een licht tegen de golven, en dichterbij
wat hij schreef in een handschrift van vroeger.

Allang dood, hij. Alle zeeën bevaren,
alle havens gezien,
Archangel, Valparaíso, het gedicht van de scheepsarts.
Vier op, vier af, een nacht op de toren,
brik om de Noord,
stilte, roken, schrijven, stilte, het licht over het duin,

de toren nu zonder een mens.

Uit: Cees Nooteboom, Monniksoog. Uitgeverij Karaat, Amsterdam 2016

Cees Nooteboom (1933) overleed op 11 februari 2026 op zijn geliefde Spaanse eiland Menorca.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Cees_Nooteboom 

I.M. Cees Nooteboom (1933-2026)

 

 

I.M. Cees Nooteboom (1933-2026)

Jouw eiland een glazen stolp in het middaglicht
met opgeslagen herinnering. Niet langer meer
dwalen je voetstappen zoekend om de palmen 

en cactussen rond je huis. Aarzelende stilte,
geen pen meer in beweging om in taal vast te leggen
wat verloren dreigt te gaan. Jij kende wereldwijd

de wegen als aders op oude kaarten. De zee rond
Menorca en ver daarbuiten zal jouw naam blijven
aandragen, telkens weer vastleggen in het zand.

En de wind zal vandaag een stem krijgen, met diep 
verdriet woorden spreken in de taal die jij verliet.

 frb

Cees Nooteboom stierf op woensdag 11 februari 2026 op zijn geliefde Spaanse eiland Menorca.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Cees_Nooteboom 

Sylvia Plath: 'Schapen in de mist'

 

 

Schapen in de mist

De heuvels stappen weg, het wit in.
Mensen of sterren
Bezien me treurig, ik stel ze teleur.

De trein laat een streep adem na.
O traag
Roestkleurig paard,

Hoeven, smartelijk gelui –
De hele ochtend
Is de ochtend zwarter geworden,
Een bloem in de kou.

Mijn botten zijn vol stilte, de verre
Velden smelten mijn hart.

Ze dreigen
Mij de ingang naar een hemel
Sterrenloos, vaderloos, een donker water.

 

Uit: Sylvia Plath, Ariel. Vertaald uit het Engels door Anneke Brassinga. De Bezige Bij, Amsterdam 2022

Sylvia Plath: https://nl.wikipedia.org/wiki/Sylvia_Plath

Anneke Brassinga: https://nl.wikipedia.org/wiki/Anneke_Brassinga

Aldus de schrijver

 

 

“Hij trok zijn knieën op tot zijn buik en hield zijn ogen open. Alles om hem heen was donker. De regen en de nacht hadden het bos uitgewist, en de novemberkou die aan zijn gezicht likte leek nog ijziger dan eerst. Het bed van naalden was modderig geworden. Om hem heen steeg een greppelgeur op. Hij rilde tot het eerste ochtendlicht, en toen de dag eindelijk verscheen, was het een kreupele, ellendige dag.
Hij kroop uit de kuil. Met moeite stond hij op, zette een paar onzekere stappen. Het was alsof hij opnieuw moest leren lopen. Een melkachtig licht weekte de bomen een voor een los uit de duisternis. Door de nevel kreeg hij bij vlagen de indruk dat ze op hem afkwamen, als reusachtige beelden, rijdend op hun sokkel. In de lucht krabden de kraaien aan de buiken van de wolken. Hij probeerde de panden van zijn jas uit te wringen, maar zijn vingers waren te verkleumd, ze waren krachteloos. Hij verliet de den zoals je een vriend verlaat die je opeens koud laat, die niets meer voor je kan doen.”

Uit: Philippe Claudel, Een Duitse fantasie. Vertaald uit het Frans door Manik Sarkar. De Bezige Bij, Amsterdam 2021

Philip Claudel: https://nl.wikipedia.org/wiki/Philippe_Claudel

Manik Sarkar: https://nl.wikipedia.org/wiki/Manik_Sarkar_(schrijver)