Stefan George, 'Ik ben de Ene'

 

 

Ik ben de Ene 

Ik ben de Ene en de Tweede,
Ik ben de zaaier ben de schoot
Ik ben de degen en de schede
Ik ben het offer ben de stoot
Ik ben het zicht en ben de ziener


Ik ben de boog en ben de bout


Ik ben het altaar en de dienaar
Ik ben het vuur en ben het hout


Ik ben de rijke ben de schrale
Ik ben het teken ben de zin
Ik ben de schaduw ben het stralen
Ik ben een eind en een begin.

Ik ben een eind en een begin.


Stefan George, 'Der Stern des Bundes' (1913)
Opgenomen in De meesters. Wereldpoëzie van twintig eeuwen.
Vertaald uit het Duits door Paul Claes. PoëzieCentrum, Gent 2008

Stefan George: https://nl.wikipedia.org/wiki/Stefan_George

Paul Claes: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Claes

Tymoteusz Karpowicz, 'Droom'

 

Droom

Wat voor verschrikkelijks droomde de dichter
dat hij uit zijn droom sprong
als een hert uit een brandend bos?

Een vlinder uit zijn metafoor
bedekte hem met zijn vleugel

en de beschreven klink
bewoog in de deur


Tymoteusz Karpowicz

Uit: Karol Lesman, Heb medelijden, tijd. Poolse poëzie van de twintigste eeuw. Uitgeverij Plantage, Leiden 2003 

Timoteusz Karpowicz: https://en.wikipedia.org/wiki/Tymoteusz_Karpowicz

Karol Lesman: https://vertaalverhaal.nl/wp-content/uploads/2021/07/Vertalersfamilie-Karol-Lesman.pdf 

Wallace Stevens, 'Van louter zijn'

 

 

Van louter zijn

De palm aan het eind van de geest
Achter de laatste gedachte verrijst
In de bronzen verte,

Een vogel met gouden veren
Zingt in de palm doelloos,
Gevoelloos een vreemd lied.

Je weet nu dat het niet de reden is
Die ons gelukkig of ongelukkig maakt.
De vogel zingt. Zijn veren glanzen.

De palm staat op de rand van de ruimte.
De wind speelt langzaam in de takken.
De vurige vogelveren warrelen neer.


Wallace Stevens

Opgenomen in De meesters. Wereldpoëzie van twintig eeuwen. Vertaald door Paul Claes. Poëziecentrum, Gent 2008

Wallace Stevens: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wallace_Stevens

Paul Claes: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Claes

 

Heinrich Heine: 'Geheim'

 

 

Geheim

Wij zuchten niet, droog zijn de ogen,
Een glimlach vaak en zelfs een lach!
In niet één blik of ander teken
Komt het geheim ooit aan de dag.

’t Geheim dat met zijn woordloos lijden
In ’t diepste van de ziel verbloedt;
Krampachtig blijf de mond gesloten,
Al schreeuwt het in het wild gemoed.

Vraag het de zuigeling in zijn wiegje,
Vraag het de doden in het graf,
Misschien dat zij je wel verraden,
Wat ik je nooit te kennen gaf.


Heinrich Heine

Uit: Heinrich Heine, Denk ik aan Duitsland in de nacht. Vertaald door Marko Fondse en Peter Verstegen. Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam 1988

Heinrich Heine: https://nl.wikipedia.org/wiki/Heinrich_Heine

‘Geheim’ werd vertaald door Marko Fondse: https://nl.wikipedia.org/wiki/Marko_Fondse 

Christoph Wenzel, 'in de late zon'

 

                                            Foto: Carsten Vogel

 IV 

in de late zon lange schaduwen: de bunkers
in de heuvels, golfplaatschuurtjes op het land.
tegen hellingen snakt witte wijn. de dalen deinen
watermerken. je vraagt je af welke golflengte
het landschap heeft, het zwaait van zeebodem
tot draad. een spanning die tot aan vandaag
meeloopt, hersenstroom, kippenvel, geril. loop je
door het bos zoemt het in je nek: er zwermen
wespen, gonzen, muggen en horzels of wat ook
dat jou zo dreigend beloert, achternazit.
dan sta je er, weer op vrije veldweg, als verdoofd bij:
het is zo onwaarschijnlijk mooi hier in de late zon.
 

Christoph Wenzel 

Vertaald door Ton Naaijkens en opgenomen in Mondruimtes en matroesjka’s. Actuele Duitstalige poëzie. Uitgeverij M10BOEKEN, Doetinchem 2026

Christoph Wenzel: https://de.wikipedia.org/wiki/Christoph_Wenzel

Ton Naaijkens: https://www.sg.uu.nl/sprekers/ton-naaijkens

Eugenio Montale: 'Verheug je...'

 

 

Verheug je als de wind door de boomgaard waait
en de golf van het leven terugbrengt:
hier waar een dode wirwar
van herinneringen afzinkt
was geen tuin, maar een relikwieënkist.
Wat je hoort fladderen zijn geen vleugels,
het is de beroering van de eeuwige schoot;
zie hoe deze eenzame strook
land verandert in een smeltkroes.
Binnen de steile muur wacht niets
dan kwelling. Als je verdergaat ontmoet je
misschien de schim die je redding is:
hier vormen zich de verhalen, de daden
uitgewist door het spel van de toekomst.
Zoek de kapotte maas in het net
dat ons verstrikt, spring eruit en vlucht!
Ga: voor jou heb ik het verlangd – mijn dorst
zal lichter zijn, mijn wrok minder wrang…

 

Uit: Eugenio Montale, Zeekatskeletten. Vertaald uit het Italiaans en van een nawoord voorzien door Jur Koksma & Joep Stapel.
Uitgeverij IJzer, Utrecht 2025

Eugenio Montale: https://nl.wikipedia.org/wiki/Eugenio_Montale

Jur Koksma en Joep Stapel: https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=koks003

Ingeborg Bachmann, 'Grenzen'

 

Grenzen

Ontsteek je lichten
en grote vuren
met verre schijnsels 
zonder einde,

Gooi je flakkerende fakkels
in sluiers van rook, 
strooi je uit ogen en hart
wat je bezit,

Steeds is het slechts een poging,
een tastende weg,
steeds slechts jouw beeld
van het licht dat je in je draagt.


Uit: Ingeborg Bachmann, Tijd in Onderpand. Vertaald uit het Duits door Paul Beers tezamen met Isolde Quadflieg. Uitgeverij Amber, Amsterdam 1988

Ingeborg Bachmann: https://nl.wikipedia.org/wiki/Ingeborg_Bachmann

Paul Beers: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Beers

Isolde Quadflieg: https://vertaalverhaal.nl/tags/isolde-quadflieg/

Paul Éluard, 'Hand hart leeuw vogel'

 

 

Hand hart leeuw vogel

Hand beheerd door het hart
Hart beheerd door de leeuw
Leeuw beheerd door de vogel

Vogel gewist door een wolk
Leeuw in een roes van de woestijn
Hart bewoond door de dood
Hand gesloten om niets

Geen toevlucht alles ontvalt mij
Ik zie wat verdwijnt
Ik besef dat ik niets bezit
En ik stel me bijna niets voor

Tussen de muren een leegte
En de ballingschap in het duister
De ogen zuiver het hoofd werkeloos

Uit: Paul Éluard, Wereld met ogen van sneeuw. Uit het Frans vertaald door Theo Festen. Athenaeum–Polak  & Van Gennep, Amsterdam 1998

Paul Éluard: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Éluard

Theo Festen: https://www.poeziecentrumnederland.nl/activiteiten/ontmoet-de-dichter/theo-festen/

 

Sylvia Plath: 'Schapen in de mist'

 

 

Schapen in de mist

De heuvels stappen weg, het wit in.
Mensen of sterren
Bezien me treurig, ik stel ze teleur.

De trein laat een streep adem na.
O traag
Roestkleurig paard,

Hoeven, smartelijk gelui –
De hele ochtend
Is de ochtend zwarter geworden,
Een bloem in de kou.

Mijn botten zijn vol stilte, de verre
Velden smelten mijn hart.

Ze dreigen
Mij de ingang naar een hemel
Sterrenloos, vaderloos, een donker water.

 

Uit: Sylvia Plath, Ariel. Vertaald uit het Engels door Anneke Brassinga. De Bezige Bij, Amsterdam 2022

Sylvia Plath: https://nl.wikipedia.org/wiki/Sylvia_Plath

Anneke Brassinga: https://nl.wikipedia.org/wiki/Anneke_Brassinga

Aleksandr Blok, gedicht zonder titel

 

 

Nacht, straten, apotheek, lantaren,
Een zinloos schijnsel in de mist.
Al leef je nog eens twintig jaren –
Geen uitweg – alles is beslist.

Je sterft en wordt opnieuw geboren,
Alles herhaalt zich vroeg of laat:
Rimpels in het kanaal bevroren,
Nacht, apotheek lantaren, straat.


Aleksandr Blok

Uit: Van Derzjavin tot Nabokov, Russische poëzie uit drie eeuwen. Vertaald door Marja Wiebes en Margriet Berg. Uitgeverij Plantage/G&S, Leiden 1991

Aleksandr Blok: https://nl.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Blok

Federico García Lorca, 'Klaaglied'

 

 

Klaaglied

Als een wierookvat vol verlangen
loop jij door de klaarlichte avond
met het donkere lijf van de verschaalde nardus
en een brandende begeerte in je blik.

In je mond draag je de melancholie
van dode reinheid, en in de dionysische
kelk van je buik de spin
die de steriele sluier weeft om jouw schoot
waaraan de rozen des levens,
vrucht van de kussen, nooit ontloken.

      In je witte handen
draag je de streng van je voor immer
gestorven illusies, en op je hart
de hongerige passie van hete kussen
en jouw moederliefde die wegdroomt
naar wiegjes in rustige sferen
waar lippen blauwe sprookjes spinnen.


Federico García Lorca, december 1918 
 

Vertaald uit het Spaans door Robert Lemm. Opgenomen in 'De tweede Ronde', tijdschrift voor literatuur, herfst 1986
 

Federico García Lorca: https://nl.wikipedia.org/wiki/Federico_García_Lorca

Robert Lemm: https://nl.wikipedia.org/wiki/Robert_Lemm

 

Antonio Machado, 'Als een vergeten straathond'

 

Als een vergeten straathond
die ronddoolt zonder reukzin, zonder richting,
ja, als een kind dat op een kermisavond
tussen de fonkelende feestverlichting,

de mensenmenigte en de lucht vol stof
ontredderd rondzwerft en, eenmaal verdwaald,
voelt hoe een schaduw van muziek en droefheid
over zijn jonge hart is neergedaald,

zo ga ik voort, melancholiek en dronken,
als dichter, lunatieke gitarist
en arme ziel vol dromen,
die onverpoosd naar God zoekt in de mist.


Uit: Antonio Machado, Gedichten. Uit het Spaans vertaald door Erik Coenen.
Uitgeverij De Wilde Tomaat, Amsterdam 2020

Antonio Machado: https://nl.wikipedia.org/wiki/Antonio_Machado_(dichter)

Erik Coenen: https://www.bruna.nl/boeken/gedichten-9789082995978
 

Rainer Maria Rilke, 'Liefdes-lied"

Liefdes-lied
 
Waar moet ik toch mijn ziel bewaren dat
zij niet langs de jouwe strijkt? Hoe draag ik haar
over jou heen weer naar andere dingen?
Hoe graag niet liet ik haar in iets verzinken,
bracht ik haar onder ergens in de nacht,
verloren in een vreemde stilte waar
niets verdertrilt wanneer je dieptes klinken.
Maar alles wat ons aanraakt, jou en mij,
beroert ons samen als een strijkstok die
twee snaren tot één melodie gebiedt.
Op wat voor instrument zijn wij gestemd?
En welke hand heeft ons omklemd?
O teder lied.

Rainer Maria Rilke, 'Liefdes-lied'
In 1997 uit het Duits vertaald door Menno Wigman.

Rainer Maria Rilke:  https://nl.wikipedia.org/wiki/Rainer_Maria_Rilke

Menno Wigman: https://nl.wikipedia.org/wiki/Menno_Wigman

 

Yves Bonnefoy, 'Een steen'

 

 

Een steen
 
Het gras gaf kleur aan de schaduwen 
Voor ons op het pad, die nu
Terugkaatsten tegen stenen.
 
En schaduwen van vogels raakten ze even,
Roepend, of draalden waar onze voorhoofden
Naar elkaar negen, elkaar bijna raakten
Om woorden die we wilden zeggen.

Uit: Yves Bonnefoy, De gebogen planken. Vertaald uit het Frans door Kiki Coumans. Uitgeverij Vleugels, Bleiswijk 2016

Yves Bonnefoy: https://nl.wikipedia.org/wiki/Yves_Bonnefoy

Kiki Coumans: https://nl.wikipedia.org/wiki/Kiki_Coumans

Lêdo Ido, 'De krab'

 De krab

Net zoals een krab
kruipt door de slikken
zo baan ik mijn weg
door de dag der mensen.

Ik ga door het slijk
van nacht en dromen,
en ik tors mijn zwarte
moerland met mij mee.

Ik ben waar de larve
en de luchtbel zijn,
de gifbol en het gas.

In het bedorven water
waarin God zich schuilhoudt
verberg ik mij ook.

 

Uit: Lêdo Ivo, Vleermuizen en blauwe krabben. Vertaald uit het Portugees door August Willemsen. Uitgeverij Wagner & Van Santen, Sliedrecht 2000

Lêdo Ivo: https://en.wikipedia.org/wiki/Lêdo_Ivo

August Willemsen: https://nl.wikipedia.org/wiki/August_Willemsen

 

Tomas Tranströmer, 'Verder landinwaarts'

 

 Verder landinwaarts

Op de grote invalsweg naar de stad
wanneer de zon laag staat. 
Het verkeer neem toe, kruipt.
Het is een trage glinsterende draak.
Ik ben een van zijn schubben.
Plotseling staat de rode zon
recht voor de voorruit en
stroomt naar binnen.
Ik ben doorzichtig
en een schrift wordt zichtbaar
binnen in mij
woorden in onzichtbare inkt
opdoemend
wanneer het papier boven het vuur wordt gehouden!
Ik weet dat ik ver weg moet
dwars de stad door en daarna
verder, tot het tijd is om naar buiten
te gaan en lang in het bos rond te zwerven.
In het voetspoor van de das te lopen.
Het wordt donker, slecht zicht.
Daar, op het mos, liggen stenen.
Een van de stenen is kostbaar.
Hij kan alles veranderen
hij kan het donker doen oplichten.
Hij is een schakelaar voor het hele land.
Alles hangt van hem af.
Kijk naar hem, raak hem aan…


Uit: Tomas Tranströmer, Het wilde plein. Gedichten 1948-1990. Uit het Zweeds vertaald door J. Bernlef. De Bezige Bij, Amsterdam 1992

Tomas Tranströmer: https://nl.wikipedia.org/wiki/Tomas_Tranströmer

J. Bernlef: https://nl.wikipedia.org/wiki/J._Bernlef

Zbigniew Herbert, 'Stopplaats'

 

Stopplaats

We hielden halt in het stadje de herbergier
liet een tafel in de tuin zetten de eerste ster
flitste aan en doofde we braken brood
je hoorde de krekels in de ganzenvoet van de avond
gehuil maar het gehuil van een kind daarnaast gekrioel
van insekten van mensen de vette geur van aarde
zij die met de rug naar de muur zaten
zagen een – nu lila – galgenheuvel
tegen de muur een dichte klimop van executies

we aten veel
zoals altijd als niemand betaalt 

 

Gedicht van Zbigniew Herbert. Opgenomen in Heb medelijden tijd. Poolse poëzie van de twintigste eeuw. Samengesteld en vertaald door Karol Lesman. Uitgeverij Plantage, Leiden 2003

Zbigniew Herbert: https://nl.wikipedia.org/wiki/Zbigniew_Herbert

Karol Lesman: https://boekenkrant.com/vertaler/lesman-karol/

Philip Larkin, ‘Laten we zingen’

 

Laten we zingen

Ze naaien je op, je pa en moe,
al willen ze daar niet zo heen.
Ze stoppen je hun fouten toe,
doen er wat bij, voor jou alleen.

Maar zelf zijn ze ook opgenaaid
door dwazen met antieke hoeden.
Streng hebben die hun kroost gepaaid
of waren onderling aan het woeden.

De mens geeft zijn ellende door,
een modderbank die langzaam stijgt.
Ga er zo gauw je kunt vandoor,
zorg dat je zelf geen kinderen krijgt.

 

Philip Larkin

Vertaald uit het Engels door J. Eijkelboom en opgenomen in: Ilja Leonard Pfeijffer en Gert Jan de Vries, De canon van de Europese poëzie. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 2008

Philip Larkin: https://nl.wikipedia.org/wiki/Philip_Larkin

J. Eijkelboom: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Eijkelboom

Paul Valéry, 'Het kerkhof bij de zee'

 

 

Dit stille dak, waarover duiven gaan,
Trilt tussen dennen, waar de graven staan;
Uit vuren vormt het rechte middaglicht
De zee, de zee, in eeuwig herbeginnen!
Hoe loont het als de blik na een bezinnen
Zich duurzaam op de godenkalmte richt!

Hoe fijnbewerkt het weerlicht dat ontbrandt
In nauw waarneembaar schuim van diamant,
En welk een rust lijkt in de geest te rijpen!
Als zich een zon over de diepte vlijt,
Het zuiver werken van de eeuwigheid,
Fonkelt de Tijd en Dromen is begrijpen.


Uit: Paul Valéry, Het kerkhof bij de zee. Uit het Frans vertaald en van een nawoord voorzien door Maarten Asscher. Uitgeverij Meulenhoff, Amsterdam 1987

Paul Valéry: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paul_Valéry

Maarten Asscher: https://nl.wikipedia.org/wiki/Maarten_Asscher

Charles Simic, 'Laat'

 

 Laat

Niemand wast de bebloede kleren.
Ze hangen aan de lijn
Met hun kogelgaten
Nog steeds intact.

In de vallende schemer
Roept de stem van een moeder
Haar kinderen voor het avondeten
Over de daken van de wereld.

Ik denk dat één van de kraaien
In hun plaats moet gaan.
Ik denk dat de zwartste van de schutting
Schoenen moet aandoen
En de zwarte trap beklimmen.

 

Uit: Charles Simic, Een plek verlicht door een glas melk. Uit het Engels vertaald door Peter Nijmeijer. Uitgeversmaatschappij Tabula, Amsterdam 1983

Charles Simic: https://nl.wikipedia.org/wiki/Charles_Simic 

Peter Nijmeijer: https://www.poetryinternational.com/en/poets-poems/article/104-28177_Peter-Nijmeijer-1947-2016